Рекомендуем
Top

БОСТОН КУОРАККА ЧЭЙДЭЭҺИН

Бу кэпсээни биhиги конкурспут кыттыылаа5а Анатолий СЛЕПЦОВ Орто Халыма5а сылдьан суруйбут. Аа5ын, сэргээн, та5атын. 

Болот, хараҥа хоско бүгэн олорон, дьиэни иһиллиир. Кини санаатыгар бу дьиэ, иччилиир ыаллар тыыннарынан олорбокко, бэйэтэ туспа майгылаах-сигилилээх курдук. Тоҕо оннуга буолуой? Арааскыта, Болот икки ый манна баарын тухары, биир даҕаны дьиэлээҕи кытта айах атан кэпсэппэтэҕиттэн, алтыспатаҕыттан буолуо. Саҥаларын, тыастарын-уустарын эрэ истэр. Иһиллиир.
Болот төрөөбүт дойдутугар маннык дьиэлэри “паньыара дьиэ” диэн ааттыыллар. Ааспыт үйэҕэ, тутан таһаарарга дөбөҥүн иһин, элбэҕи туттарбыттар быһыылаах. Бу да ыраах хоту сиргэ, тутуу маһа кэмчи дойдутугар, ол суолу батыһан оҥорбуттар бадахтаах. Дьиҥэр, “панельнай” диэн ааттаах дьиэлэр эрээри, дьон-норуот сонно “паньыараҕа” кубулуттаҕа. Буолумна – дьиэ ааттаах тутуу эркиннэригэр киһи сатаан тоһоҕо саайбат, аттынааҕы ыаллар саҥалара, тыастара-уустара бу баардыы иһиллэр. Бэл, оһохтоох тутуллубут дьиэлэргэ, истиэнэ уонна оһох икки ардынан, нөҥүө ыал хаһаайкатын халаатын өҥө көстөөччү.
Бу дойдуга Болот быстах кэлэ сылдьар. Манна кинини үлэтин сүнньүнэн командировкаҕа ыыппыттара, онтуката өрөмүөннүүр аппарааттарын саппаас чаастара дэбигис кэлэн испэккэлэр, сыыр-мыыр сыыйыллан, оҕус сыарҕатынан таһылларын курдук айаннаан, үлэтэ тардылынна. Хата, ол үлэлиир тэрилтэтин инженера табаарыһын дьиэтин уларсан Болоту манна олохтообута. Уоннааҕыта ханна эрэ дизельнайга дуу, хочуолга дуу олоруо эбит – гостиница диэн суох сирэ. Маннык тэтиминэн Болот Саҥа Дьылы дойдутуттан кый ыраах, дьүкээбил уотун анныгар көрсүүһү быһыылаах.
Болот кэргэнэ билигин оҕотун көрөн олорор. Эрэ өр буоларыттан ньиэрбинэйдиир быһыылаах даҕаны онтукатын соччо биллэрбэт. Кыыстара саҥа хааман эрэр. “Бүтэ охсон дьиэлээбит киһи. Быллайаашам суохтаатаҕа буолуо, наар киирэр ааны маныыр сурахтааҕа…” – дии санаата.
Бу олорон иһиттэҕинэ көрүдүөр нөҥүө утары квартира аана тыаһаата. Баччаларга ити ыал улаханнара оскуолаҕа барааччы. Уол көрүдүөргэ турар салаасканы соһон тилигирэтэр тыаһа иһилиннэ – сотору ийэтэ балтытын детсадка илдьиэхтээх, ол иһин уол салаасканы таһырдьа таһааран бэлэмниир эбээһинэстээх.
Болот хоһун уотун умаппакка түннүккэ тиийэн турда. Үөһээттэн көрдөҕүнэ ыалларын уола хаарынан тибиллибит кирилиэскэ тахсан балтытын салааскатыгар олордо уонна ыраахха диэри сырылаан түстэ. Ойон туран атаҕынан хаарга тугу эрэ бэлиэтээтэ, кирилиэһин диэки кыҥаан көрдө – урукку сырыылартан ыраах барбыт быһыылаах. Төннөн кэлэригэр салааскатынан хаары туора-маары хаһыйан сырылаабыт суолун кистээтэ, салаасканы кирилиэс аттыгар туруоран кэбистэ уонна боччумнаах баҕайытык туттан оскуолатын диэки хаама турда.
Болот уолу кэнниттэн көрө-көрө күлэ санаата: “Өрүөл быһыылаах — эбээһинэһин да толордо, бэйэтин да аралдьытта. Чэ, саатар биир киһи бүгүҥҥү күнэ сатабыллаахтык саҕаланнаҕа…”
Ыаллар аҕалара ханна эрэ барбыта ыраатта. Бултуу дуу, балыктыы дуу буоллаҕа буолуо. Дьиэтигэр баарыгар таһырдьа үрүҥ “Буран” турар буолааччы, ол мэлийбитэ нэдиэлэ кэриҥэ буолла.
Өр-өтөр буолбакка утары аан иккистээн тыаһаата, кыра кыыс саҥата чоргуйан бастакы этээскэ түстэ, таһырдьа тыҕыста. Ийэтэ көтөҕөн түһэрбит эбит, кыыһы салааскаҕа олордон иккиэн бардылар.
Болот дьэ уотун уматта, таҥынна, оронун хомуйан баран суунар хоско киирдэ. Истиэнэ нөҥүө олорор ыаллар эмиэ саҥа уһуктубуттар — ким эрэ суунара иһиллэр. Ити квартираҕа үс дуу, түөрт дуу оҕолоох дьахтар олорор. Куруук нууччалаан-сахалаан оҕолорун мөҕөрүттэн сылыктаатахха эрэ суох дьахтар быһыылаах. Ньиэрбэ да, майгы да бүппүт сордооҕо курдук. Бу билигин куукуналарын диэки эмиэ хайа эрэ оҕотугар хаһыытыыра иһиллэр.
Болот суунан-тараанан баран, анараа ыал айдааныттан куотаары, чэйдээбэккэ даҕаны үлэтигэр барда. Арай, көрүдүөргэ тахсан аанын хатыы туран көрбүтэ, били айдааннаах чүөчэ квартиратын ааныгар Санта Клауска анаан ыйанар кыһыл суккуна кээнчэ ыйаммыт эбит. “Оҕолоро, барахсаттар, дьиэлэрин киэргэттэхтэрэ” – дии санаата уонна таһырдьаны былдьаста.
***
Киэһээ, үлэлээн бүтэн, дьиэтигэр баран иһэн Болот биир быыкаа маҕаһыыҥҥа киирдэ. Буоларын курдук, маҕаһыын иһэ Саҥа Дьыл бырааһынньыгар бэлэмнэнэн киэргэтиллибит, уот-күөс бөҕөтө буолбут. Баҕар онтон тэптэрэн эбитэ дуу, биитэр бүгүн күнү быһа ыалларын ааныгар ыйаммыт кыһыл кээнчэ өйүттэн тахсыбакка дуу – Болот, ол-бу буолар буолбат, бэйэтэ киэһээ чэйдииригэр ылбыт аһын кытта, түөрт устуука дьоҕус Саҥа Дьыллааҕы бадаарагы атыыласта. Баҕар, бэйэтин кэргэнин, оҕотун ахтыбычча буолуо…
Дьиэтигэр кэлэн аҕалбыт бадаарактарын кыһыл кээнчэҕэ, тыаһаабакка гына сатаан, угаталаан кэбистэ уонна бэйэтин квартиратыгар дьылыс гынна. Чэйин оргутунан иһэ олордоҕуна ыаллара дьиэлэригэр кэлбиттэрэ иһилиннэ. Оҕолор сытыы харахтара кээнчэ тэскэйбитин сонно бэлиэтии көрөннөр ньамалаһа түстүлэр, дьахтар сымнаҕас соҕус куолаһынан оҕолорун буойан аанын аста, бадаарактары хостоото уонна дьиэлэригэр киирдилэр. Оҕолор саҥалара хаһааҥҥытааҕар даҕаны чуордук дуорайдылар, ийэлэрэ баара да, суоҕа да биллибэтэ.
Болот, уотун сабан баран, үөмэн хоско киирдэ, оронугар сытта. Атын аралдьыйара суох буолан, төлөпүөнүгэр наушник кэтэрдэн араадьыйатын холбоото. Реклама кэнниттэн Эдуард Рудых “Биир күн Аан Дойду историятыгар” диэн биэриини саҕалаата:
Бүгүн ахсынньы ый уон алтыс күнэ. Бу күн тыһыынча сэттэ сүүс
сэттэ уон үс сыллаахха Бостон диэн портовай куоракка Англияттан кэлэн сүөкэнэ турар хараабылга эмэрикээнэстэр, индиэйэс таҥастарын кэтэннэр, кубулунаннар, саба түспүттэрэ уонна үс сүүс түөрт уон икки чэй дьааһыгын муораҕа бырахпыттара. Ол аата пошлината суох атыыланар табаары утараннар. Бу күнтэн Эмиэрикэ Холбоһуктаах Штаттарыгар Англия сабыдыалыттан босхолонор хамсааһыннар саҕаламмыттара диэн биллэр. Аан Дойду историятыгар бу быһылаан “Бостоҥҥа чэйдээһин” диэн аатанар…
Рудых куолаһын истэ сытан Болот нухарыйан барда. Арай, түһээтэҕинэ, кини, “паньыара” дьиэҕэ буолбакка, чэй дьааһыгын иһигэр сытар эбит уонна тымныы, киэҥ байҕал долгуннарын быыһынан устан, айаннаан эрэр эбит. Дьааһык тас өттүгэр — тэҥҥэ айаннаан иһэр аттынааҕы дьааһыкка буоллаҕа — кыра оҕолор ырыа ыллаан чугдаараллара иһиллэр, ханнык эрэ дьахтар дьоллоох баҕайытык күлэр. Болот кинилэри кытта тэҥҥэ ыллаһыан баҕарар даҕаны саҥата сатаан тахсыбат…
Сарсыарда уһуктаат Болот ойон турда. Бүгүн кэтэһиилээх саппаас чаастара кэлиэхтээхтэр онон үлэтэ үмүрүйүөхтээх. Сып-сап хомунан, таҥнан баран Болот көрүдүөргэ таҕыста. Аанын хатыы туран өйдөөн көрбүтэ утары ыаллар салааскаларын үрдүгэр, чараас бүлүүһэҕэ, хас даҕаны устуука сакалаат кэмпиэт сытар эбит. Ону көрөн Болот күлүгэр имнэннэ уонна сүр чэпчэкитик кирилиэһинэн сүүрэн түһэн, ыксалы кытта, үлэтин диэки хаама турда. Санаатыгар, кини тулатыгар, кэлэн иһэр Саҥа Дьылы дьиэтигэр көрсөр сибики хараҥа халлаан анныгар маҥан хаар буолан туртайар…

Анатолий Слепцов
01.05.2019с. Орто Халыма.

Посмотреть все рассказы можно ТУТ.

Комментарии