Рекомендуем
Top

Олоппос ёлка

Бу кэпсээни Боро5он нэhилиэгин олохтоо5о Татьяна НАХОДКИНА «Сказочное время» конкурска суруйан ыытта. Аа5ын, сэргээн, аа5ар чугас догтооторгутугар тар5атын. 

Үрдүлэри – аннылары бэс маһынан эпсиэйдэммит сырдык дьиэ. Уус киһи мындыр илиитинэн оҥоһуллубут сахалыы төгүрүк остуол, олоппостор кэккэлээбиттэр. Былыргы мааны ыскаап улуутумсуйбуттуу дьэндэйэн турар.

Аһыыр төгүрүк остуолга эбэлэрэ Өлөөнө алаадьы буһаран сырылатар. Дьыбааҥҥа 7-8 саастаах уоллаах кыыс сотовай телефонунан оонньуу олороллор. Өлөөнө. хобордооххо алаадьытын эргитэрин-урбатарын быыһыгар, сотору-сотору хараҕын оҕолорун диэки быраҕан ылар.

— Саҥа Дьылгыт кэллэ дии, чиэппэргит түмүгүн хаһан истэҕит? – эбэлэрэ туоһулаһар.

— Өйүүн түмүкпүтүн истэбит. Онтон Саҥа Дьылбыт буолар. Биһиги кылаас бары оҕус маскараат буолабыт. Ийэм оҕус төбөтүн булуох буолбута, — кыыс үөрэ-көтө кэпсиир. — Мин туйгун үөрэнээччи буоллахпына, аҕам ноутбук бэлэхтиир. Онтон эйиэхэ токур үстээх баллааска тугу биэриэх буолбутай?

— Ээ, миэхэ туох да наадата суох. Кылаабынайа, футболум мээчигэ баар буоллаҕына сөп. Биһиги кылаас бэйэбит баҕабытынан маскараат буолабыт… – уол, эдьиийигэр төһө да ымсыырдар, биллэрбэккэ кыһанна. – Мин милииссийэ буолуом. Куһаҕан, арыгыһыт дьоннору тутан хаайыыга угуталыам.

— Ээ, кэбис, инньэ диэмэ. Бырааһынньыкка дьон кыратык хайдах испэт буолуохтарай? Ону барытын хайдах хаайыыга симээри гынаҕыный? Оччоҕо биир үрүүмпэ арыгы амсайдахпына, эбэҕин эмиэ буруйдаары гынаҕын дуо? – эбэтин куолаһа сымнаҕастык эйээрэр.

— Эбээ, оҕону булкуйума эрэ, билбэккин дуо, общество чөл олоҕунан олорорун, политика барыта онно туһуланарын өйдөөбөккүн дуо?

— Сөп, һыллы, оҕом улаатан иһэрэ биллэр ээ. Бэйэбин үөрэтэр киһи буолбут, — эбэлэрэ күлэн икки санна эйэҥэлиир.

— Эбээ, Саҥа Дьылга ёлка туруорабыт дуо? – Сима дьонун быһа түһэр.

— Ийэҕит былырыын атыыласпыта баар. Киэһээ киллэриэх буолбута. Сарсыҥҥыттан быыскытыгар симиэххит буоллаҕа.

— Ээ, мин маҕаһыын ёлкатын сөбүлээбэппин, — уол сөбүлээбэтэҕин биллэрэр. – Куһаҕан баҕайы. Дьиҥнээх буолбатах.

— Үчүгэй этэ. Күп-күөх. Маҕаһыын ёлката туох куһаҕаннааҕый? Онтон дьиҥнээҕи ыллаххына, эргэрэн, таһырдьа бөххө быраҕыллар. Дьиэни биир гына иннэтэ ыһыллар. Ону харбыыртан соло булбаккын. Киһи барыта харыйаны кэрдэн ыллаҕына, бүтэр буоллаҕа. Айылҕаны харыстаныллыахтаах. Ол эн аҕыйах күн бырааһынньыктыыргар хотуобай да ёлка сөп буолуо, эһиги хас атаахтаатаххыт ахсын, — Наташа өйдөөҕүмсүйэр, ааһан иһэн быраатын төбөҕө биэрэр.

— Эбээ, Наташа миигин төбөҕө охсор. Ити кыыс акаары быһыылаах. Харыйаны бэйэлэрэ көҥүллээн биэрэллэр ээ. Билиэттээх буолуохтааххын. Учуутал инньэ диэбитэ. Аҕам баҕар, бүгүн атыылаһан аҕалыах буолбута. Оччоҕо дьиэбит наһаа үчүгэй харыйа сыттаныа. Мин мас сытын сөбүлүүбүн. Үөрэнэн бүттэхпинэ, лесхоз буолуом. Олох харчыга да биэриэм суоҕа.

— Оччоҕо үлэҕиттэн, биир кэпсэтиитэ суох, уһулар буоллахтара, – эдьиийэ күлэн үрүҥ тииһэ туртайар.

— Эбээ, онтон эһиги ёлка туруорар этигит дуо? – уол эбэтин санныттан кууһар.

— Туруоран. Биһиги да оҕолор буола сырыттахпыт дии. Балтыларбын, бырааттарбын кытта эрдэттэн ёлка оонньуура оҥорор этибит. Тэтэрээттэрбит араас өҥнөөх тастарын күһүҥҥүттэн мунньарбыт эбэтэр акварель кыраасканан альбом илиистэрин кырааскалыырбыт. Уонна кыракый флажоктары, сыапачыкалары оҥорон, дьиэбитин, түннүктэрбитин симиирбит.

— Эбээ, ёлка оонньуура маҕаһыыҥҥа атыыламмат этэ дуо? – Сима дьиктиргээбиттии көрөр.

— Суох буоллаҕа. Биирдэ эмэ атыыланнаҕына, аҕыйах атыыланара. Биһиги тиксибэт да этибит, харчы да суоҕа, — эмээхсин оҕо сааһын санаан сирэйэ сырдыыр. Кини хараҕар биэс балта, үс быраата эмдэй-сэмдэй сэнньэлиһэн тураллара көстөн кэлэр.

— Саҥа Дьыл буолуон биир хонук иннинэ, аҕабыт сарсыардаттан атаҕынан эт киллэрэрэ, убайдарбыт эт эрийэн бэлэмнииллэрэ. Онтон дьэ, сарсыҥҥы күнүгэр ийэбит куһуогунан ынах, убаһа этэ, тааһынан бэрэски буһарара, собо балык бөҕө ыһаарылыыра.

Киэһэ биһигини, оҕолору, эрдэ аһатан баран төрөппүттэрбит сыарҕалаах атынан, улахан уолаттарын илдьэ, кулуупка саҥа дьыллыы бараллара.

Онтон дьэ биһиги улахан кыргыттар Танялаах Василиса дьаһалбытынан иһиттэри хомуйа охсон, оҕолор утуйар улахан хосторугар кыра оҕо олорор өйөнөрдөөх олоппоһун ёлка оҥостон ортотугар ууран, кумааҕынан бэйэбит оҥорбут гирляндаларбытынан, флажоктарбытынан симиирбит, бэйэтэ индийскэй киинэттэн итэҕэһэ суох киэргэппит курдук сананарбыт. Уонна дьэ ёлкабыт тула хороводтуурбут, орто кыргыттар Мотя, Еля уонна Варя билэр-билбэт ырыаларын ыллаан эйээрэллэрэ. Аҕыйах кэмпиэттэрбитин сапка баайан баран харахтарбытын саба баанан кырыйа оонньуурбут. Кыра уолаттар Вася, Рома, Кеша кэмпиэт кырыйан сиэри сүүрүү-көтүү бөҕө буолаллара. Саамай кырабыт, оһоҕос түгэҕинээҕибит, Иркаабыс тэҥҥэ оонньоһо сатаан баран, утуйан, охтон хаалан, ону утутуу буолара.

12 чаастан киэһээ бары түмсэн олорон хаста да истибит номохторбутун, быһылааннаах кэпсээннэрбитин, остуоруйаларбытын кэпсэтэрбит. Кэпсээҥҥэ Мотя былааһы ылара. Кырабын дэммэтэ, үөрэ-көтө кэпсээн айаҕа хам буолбата.

Оҕолорун күнү быһа көрбүт үс улахан кыргыттарга, ийэлэрэ барахсан, кистээн уурбут биир кыһыл яблокотын үс гына аҥардаан маанылаан биэрэриттэн саҕа үчүгэй суоҕа, -. … эбэлэрэ Өлөөнө оҕо сааһын санаан, эмньик саастарын кэпсээн манньыйан олордо.

— Эбээ, кэпсээн бүттүҥ дуо, дөссө кэпсээ, — Наташа эбэтин күкээрбит маҥан баттаҕын көннөрөн, кулгааҕын кэннигэр анньар.

Эмискэ ааннара тэлэччи аһыллан, балачча турбахтаат, дьиэ иһигэр туман бөҕөнү аргытан аҕалара Иннокентий орто соҕус тиит маһы көтөҕөн адаарытан киирбитигэр дьиэ иһинээҕилэр соһуйа көрдүлэр.

— Аҕаа, тоҕо тиит маһы аҕаллыҥ? Харыйа ылыах буолбутуҥ, — Сима өрө чаҕаара түстэ.

— Харыйаны хас саха сирин киһитэ барыта сылын ахсын ыллаҕына, бүтэрэр буоллахпыт. Харыйа кумахтаах эрэ сиргэ үүнэр аҕыйах, ол иһин харыстанар маска киирэр. Онтон тиит мас саха сирин бүтүннүү тайаан үүнэр. Саҥа Дьыл буолара оруобуна биэс хонук хаалла. Билигин бу тиит маһы ууга угуохпут. Сыыйа күн ахсын маспыт тыллан, мутукча сыта бөҕө буолуо. Дьиэбит иһэ күн ахсын мутукча сытынан аҥкылыйыа. Киһи сүрэҕин-быарын ортотунан киириэ, — аҕалара астыммыттыы кэпсиирин быыһыгар тиит маһын сэрэммиттии оһоххо өйөннөрө уурар.

— Онтон наадата бүттэҕинэ, таһырдьа быраҕаҕыт дуо?, — эбэлэрэ сөбүлээбэтэҕин биллэрэр.

— Хагдарыйдаҕына, тоҥуу хаарга олордон кэбиһиэхпит. Саас теплицаҕа оттукка туттуохпут. Барыта наадаҕа барыа. Оҕурсу рассадатын үүннэрэн таһаарыа, — аҕалара өйдөөх этиини оҥорбут киһилии туттан күлэн ылар.

— Биэс хонугунан ол тиллэр дуо? – эбэлэрэ мунаахсыйар.

— Саҥа Дьылга дылы толору да тыллыбатар, күн ахсын мутукча сыта биллиэ дии саныыбын.

— Үчүгэй да буолуо эбит, — оҕолор ытыстарын таһыналлар.

— Санаабар, мутукча сыта, бэл, билигин биллэр курдук, — эмээхсин ис-иһиттэн сирэйэ сырдаан, күлэн мичийэр.

— Аҕаа, эбээ бүгүн оҕо сааһын ёлкатын кэпсээтэ. Урут, олоппоһу ёлка оҥороллор эбит. Аҕаа, эн олоппос ёлка туһунан кэпсээни эмиэ истибитин дуо? – Сима паапатын сирэйин өрө мыҥыыр.

— Олоппос ёлка. Баара, баара. Кэпсээбитэ. Эбээҕит кэпсээтэ дуо? Саҥа Дьылга куруутун саныыбын. Ийэм бииргэ төрөөбүттэрэ муһуннахтарына, кэпсэтии бөҕө буолааччылар, оччоҕуна мин эдьиийбинээн эмиэ олоппоһу ёлка оҥорон оонньуурбут, хоровод, ырыа-тойук бөҕө буоларбыт. Ийээ, ол кэми наһаа үчүгэйдик саныыбын, — Иннокентий күлэ-күлэ кэпсиир.

— Һуу, Саҥа Дьыл салгына, сибиэһэй маҥан хаар сыта кэлэр дуу, — ийэлэрэ тоҥон-хатан киирэн кэлэр. Тоҥмутуттан иэдэһэ тэтэрэ кыыспыт, кыламана кырыаран хаалбыт. Уһун норка сонун, ушанка бэргэһэтин уһулан дьыбааҥҥа бырахта. – Оо, тоҥ тиит мас турар, ычча да ычча, киниттэн тымныы ахсынньы ый аргыара аҥкылыйар эбит. Аҕабыт киһини сөхтөрөр өйдөөх. Туохха да кыһаммат курдук этэ. Хата, эбэбит оҕо саҕанааҕы ёлкатынынан саҥа дьыллыырбыт буолуо диэн сэрэхэччийбитим.

— Оннук да буолбута буоллар, хомойуом суоҕа этэ, эбэбит үөрүө этэ, — Иннокентий күлэрин быыһыгар ийэтин иэдэһиттэн сылаастык сыллаан ылар.

— Олоппос-ёлка эргэ дьиэ кырыыһатын иһигэр турар буолуохтаах . Ол олоппоско биһиги кыра уолаттарбыт таһынан эһиги бары бэһиэн, ону таһынан Наташалаах Сима эмиэ олорбуттара, — эбэлэрэ күлэн тииһэ суох айаҕа оҥойор. — Дөссө мин өйдүүрбүнэн, аймахтарбыт оҕолоро, сиэннэрэ бары кэриэтэ олорбуттара. Ити олоппоһу эһэҥ үйэлээх да гына оҥорбут. Баччааҥҥа дылы олох хамсаабакка турарын сөҕөбүн. Онтон маҕаһыыннар олоппосторо нэһиилэ сылы эрэ туорууллар.

— Аҕаа, олоппоһу дьиэҕэ киллэрэн кэбиһээр эрэ, ол аата хос эһэм оҥорбут олоппоһугар икки көлүөнэ оҕолор ёлка оҥостон саҥа дьыллаабыт эбиттэр. Биһиги үһүс көлүөнэ эмиэ ооньоон, киэргэтэн көрүөхпүт этэ, — Наташа дьонун хардары-таары эргиччи көрөр.

— Ураа, аҕаа, хайаан да бүгүн киллэрээр,- Сима турар сиригэр ойуоккалаан ылар.

— Сөп, киллэриэм, ирэ туруо этэ.

Дьиэлээхтэр ис-истэриттэн астынан күлсэллэр.

Татьяна Находкина.

Посмотреть все рассказы можно ТУТ.

Comments

  • Елизавета
    08.01.2021

    Олус учугэй хомогой тылынан суруллубут кэпсээн

  • Sardaana
    08.01.2021

    Наһаа үчүгэй кэпсээн??

  • Рената
    08.01.2021

    ?

  • Татьяна Потапова
    08.01.2021

    +1

  • Лидия
    10.01.2021

    ????

  • Орзу
    17.01.2021

    Умнуллубат оҕо саас кэрэ эйгэтигэр ыбылы кууһан, илиибиттэн ылан сиэтэн дэллэритэн киллэрэр бэртээхэй кэпсээн. Махтал ахтылҕаннаах аспыты санаппыккар, урукку умнуллубату уһугуннарбыккар.

  • Мария
    19.01.2021

    Т.Находкина » Олоппос ёлка » кэпсээнэ дириҥ сонун ис хоһоонноох.Элбэх оҕолоох ыал уолаттара, кыргыттара кыраларыгар бары олорон аһаабыт, көрүллүбүт олоппосторун кэлин ёлка гынан туруорбуттара элбэҕи этэр.Бу ыал түмсүүлээҕин көрдөрөр.Оҕолор улаатан бэйэлэрэ айан оҥорбут оҥоһуктарынан киэргэтэллэрэ — бэйэтэ быыстапка кэриэтэ.Олоппос ёлканы тула хоробуоттууллара,,хоһоон ааҕаллара, ыллыыллара — барыта бу ытык малга сүгүрүйүү кэриэтэ.Оҕо олоппоһо бэйэтэ да үөһээ өттө суптуйан, алын өттө кэҥээн дьуолкаҕа майгынныыр буоллаҕа.
       Кэпсээн уус -уран, хомоҕой тылынан суруллубут.Киһи тартаран ааҕар айымньыта.

  • Орзу
    19.01.2021

    Оҕо саас умнуллубат кэрэ эйгэтигэр сиэтэн лэглэритэн киллэрэн, былыр үйэ «ааспыт ааспат» ахтылҕаны аҕыннарар, умнуллубуту уйгууйдан уһугуннарар сахалыы-махалыы иҥнигэһэ суох тылынан-өһүнэн суруллубут, суккуллан ааһар уу сүүрүгүн курдук үргүлдьү судургутук ааҕыллар бэртээхэй кэпсээн. Махтал, Татьяна Петровна. Ай, тут, тобул, суруй, үөрт!!!

  • Орзу
    19.01.2021

    Биһиги оҕо сааспытын санатар, сылааһынан сыдьаайар, итиинэн илгийэр уу сахалыы суруллубут бэртээхэй кэпсээн. Махтал. Ай, тут, тобул, суруй, үөрт.

  • Орзу
    20.01.2021

    Олус бэрт.

Комментарии