Рекомендуем
Top

Кыһын – саамай аптаах кэм

Бу кэпсээни Чурапчы Кытаана5ыттан Мария Винокурова ыытта. Аа5ын, сэргээн, тар5атын. 

“Ханнык да дьыл кэминээҕэр кырыа кыһын –саамай аптаах, дьикти кэм”, — диэн этиини иһиттэҕинэ, Натааһа, бука, итэҕэйбэтэхтии күлэн эрэ кэбиһиэ эбитэ дуу. Кини билигин омуннаах эдэркээн кыыс буолбатах. Отутун ааспыт ыал ийэтэ. Натааһа тыаҕа улааппыт буолан, айылҕа көстүүлэрин олус сэҥээрэр. Быйыл саас дойдутугар муус чопчуттан таммах сырылаан түһэр тыаһын сөбүлүү истибитэ. Хаар ууллан, тыаттан дьэҥкир сүүрүк курустааллыы лыҥкынаан, чылыгырыы устарын, онтон улам суолга түһэн, бадараанныын булкуллан, болоорхой өҥнөнөн, күрүлгэннии күүгүнээн, күөлгэ киирэн сүтэрин Натааһа олус кэрэхсээбитэ. Сайынын ньээм-ньээми хомуйан мүөт оҥорбута, тиит мутугар саҥа кыһыл эриэхэлэр үүммүттэрин сөҕө-махтайа көрбүтэ. Түптэ сыттаах үрүҥ түүн, сибэккилээх сыттык үтүө-кэрэ сайыҥҥы түүллэри бэлэхтээбиттэрэ.

Куоракка көмүс күһүн номнуо эргиллэн, алтан сэбирдэх хатыҥтан тэлээрэн, эргичийэн түһэрэ – эмиэ биир эриэккэс, кэрэ көстүү. Эдэр ыал дьогдьоот күһүн сөрүүн салгынын эҕирийэ тыынан, таһырдьа дуоһуйуохтарыгар дылы дьаарбайаллара.

Оттон үрүҥ хаарынан үллүнэн, үүт туманынан бүрүнэн кыыдаан кыһын тиийэн кэлбитэ. Муннуларын, иэдэстэрин кымаахтыыр-ытырар ахсынньы аам-даам тымныыта түһэн, Натааһалаах сылаас дьиэлэригэр бүктүлэр. Эдэр ыал ипотека өҥөтүнэн, куорат килбэйэр киинигэр икки хостоох квартираны атыыласпыттара. Бүөккэ тос курдук хамнастаах бүгүрү үлэһит. Натааһа дьиэҕэ оҕолорун көрөн олорор. Ый аайы хамнастарыттан харчы уурунан, дьиэҕэ туһалаах малы-салы ылар үгэстээхтэр. Соторутааҕыта Бүөккэ улахан Саҥа Дьыллааҕы харыйаны атыылаһан, дьонун үөртэ. Натааһа оҕолорун кытта харыйаны симээтилэр. Саала иһэ тырымнас уотунан сырдаан, тупса, сэргэхсийэ түстэ.

Аныгы үйэ сиэринэн, эдэр ыал иллэҥ кэмигэр куйаар ситимин нөҥүө сонуннары, киинэлэри көрөр идэлээх. Оннооҕор улахан кыыстара, түөрт саастаах Лия, ийэтин суотабайын сойбоппута эрэ баар. Чуумпу сири булан, ютубка баар доҕотторун кытта көрсөр, кинилэри кытта тэҥҥэ күлэр-үөрэр. Үлэһит киһи, Бүөккэ, оронун эрдэ булар. Суотабайын хостоон, хабыс-хараҥа хоско күөх уот сандааран олорор. Кэлин, Натааһа ноутбугун холбоон, кэриэй киинэлэрин сэргиир буолла. Онно баар, дьэ, сэргэх олох! Эчи, дьиэлэрэ тупсаҕайа, таҥастара мааныта, дьүһүннэрэ үчүгэйэ. Кыра эрдэҕиттэн кинигэни ааҕар буолан, Натааһа киинэ эйгэтигэр дөбөҥнүк киирэн хаалар. Холобур, “Дьиҥнээх кэрэ” киинэҕэ бэйэтин курдук ачыкылаах кыыс линза кэтэн, сирэйин оҥостон, маанытык таҥнан, тупсан хаалар. Оҕолор күлүү-элэк оҥостоллоро тохтуур, кинилиин доҕордоһо сатыыллар. Оннооҕор сытыы, номоҕон дьүһүннээх уолан бэртэрэ кыыһы таптаан эккирэтэллэр. Ол аайы Натааһа сүрүн дьоруойдуун тэҥҥэ долгуйар, үөрэр-хомойор. Ити кэмҥэ, тохтоло суох саҥарар күөх экран барбах сырдыгар, кырачаан Туонньуска куукулаларын кытта кэпсэппитэ буолар, истиэнэни марайдыыр, оонньуурдарын ыһан, бокуойа суох сүүрэр-көтөр. Маннык уку-сакы, бары тус-туһунан иллэҥ кэмнэрин атаарар киэһэлэригэр Саҥа Дьыл кэлэн иһэр сибикитэ биллибэт даҕаны диэххэ сөп.

Натааһа кыра сылдьан, Саҥа Дьылы олус да кэтэһэр этэ. Тырымнас уоттаах харыйа таһыгар бүтүннүү кырыа буолбут түннүгүнэн таһырдьаны одуулаан:

— Лаглайбыт күөх харыйачаан

Ойуур тыаҕа үүммүт,

Кыһын буоллун, сайын буоллун

Өрүү чээл күөх турбут,- диэн ботугураан ыллыыра.

Биир үтүө кыһыҥҥы күн ааны арыйан, үрүҥ бытыктаах, кыһыл таҥастаах Тымныы Оҕонньор сиэнинээн, кэрэчээн бэйэлээх Хаарчааналыын, дьиэҕэ киирэн кэлбиттэрэ. Натааһа тастыҥ балта, кырачаан Лиза, оҕонньор бытыгын тардан көрбүтэ. Онуоха Тымныы оҕонньор эйэҕэстик күлэ түһээт:

— Бытыгым дьиҥнээх. Бэйэм киэнэ. Хата, хоһоонно аах эрэ,- диэн көрдөспүтэ.

Лиза кыбыстан, симиктик хоһоон аахпыта уонна минньигэс бэлэҕи ылан, олус үөрбүтэ-көппүтэ. Натааһа, хоһоон ааҕа үөрүйэх буолан, Саҥа Дьыл туһунан чобуотук хоһоон эппитэ. Ботуччу кэмпиэттээх бакыаты ылан, үөрэн мичилийбитэ. Оҕо саас кэрэ кэмнэрэ саныырга олус күндүлэр эбит!

Биир үтүө күн Натааһа атыы-эргиэн кииннэрин кэрийэ барда. Дьонугар, аймахтарыгар бэлэх бөҕөтүн атыылаһан, астынна-дуоһуйда. Саҥа Дьылы көрсөргө бэлэмиттэн үөрэ санаата. Бүөккэ оҕолорун көрөн, кэргэнин тулуйан кэтэстэ.

Киэһэ оҕону сайыннарар киин үлэһиттэрэ эрийэ сырыттылар. “Дорообо. Сарсын дьиэҕитигэр бааргыт дуо? Бэлэх аҕалыахпыт”, — диэн Натааһаны үөртүлэр. Карантин кэмигэр оҕолор киин сорудахтарын толороллор. Ону ийэлэрэ видеоҕа устан нэдиэлэҕэ иккитэ ыытар. Хоһоон нөҥүө оҕо тылын сайыннарар дьарыктар, араас техникалаах оҥоһуктар, тарбах гимнастиката, эти-хааны эрчийэр оонньуулар олус туһалаахтар эбит. Үчүгэйдик саҥара илик оҕолор ийэлэрин тылын син үтүктэр буоллулар. Кумааҕыга ойуулууллара даҕаны тубуста. Соруктарын ситиспит киһи, Натааһа, киэһэ хойукка диэри киинэ көрдө.

Сарсыарда олус хойут туран, дьиэтин хомуйда. Эдьиийэ Таанньа оҕолорун кытта тыаҕа бараллар үһү. Натааһа Саҥа Дьыллааҕы бэлэҕин туттараары, эдьиийигэр эрийэ сырытта:

— Дорообо, Таанньа. Бүгүн күнүс биһиэхэ кэлбэккит дуо? Саҥа Дьыллааҕы бэлэхпин туттарыам.

— Дорообо. Биһиги кафеҕа бараары сылдьыбыппыт. Чэ, сөп. Эһиэхэ тиийиэхпит. Пицца сакаастаабаппыт дуо? Кэлэн иһэн, биһиги торт атыылаһыахпыт. Дьиэҕин сууйаар. Сирэйгин оҥостоор. Хаартыскаҕа түһүөхпүт. Биһиги икки чааска кэлиэхпит. Ээ, сок атыылаһаар эрэ маҕаһыынтан – эдьиий киһи, Таанньа, балтытыгар олус элбэх сорудах биэрдэ.

— Бырааһынньык тэрийэр санаам суоҕа ээ.

— Оҕолор үөрүөхтэрэ дии. Саҥа Дьыл буоллаҕа дии син биир. Уонна пицца сакаастыыр үлэ буоллаҕай.

— Чэ, сөп-сөп. Кэлээриҥ, – эрэ диэн хаалла Натааһа.

Чаһытын көрбүтэ: күнүс уон икки чааһы хайыы-үйэ ааспыт! Кафеҕа эрийэ охсон, пиццаны уонна фри хортуосканы сакаастаата. Натааһа оҕолорунаан сып-сап таҥнан,  маҕаһыыҥҥа тахсан, сок атыылаһан киирдилэр. Дьиэлээх хаһаайка түргэн үлүгэрдик хамсанан, муостаны сууйда.

Ол кэмҥэ домофон тырылаата. Натааһа ыксаан, туруупканы ылаат:

— Кто? -диэн ыйытта.

— Доставка,- диэн саҥа иһилиннэ.

Натааһа ааны арыйан, пиццаны уонна фри хортуосканы аҕалбыт саастаах эр киһиэхэ махтанна, үөрэ-көтө харчытын биэрдэ.

Ийэ киһи кыргыттарыгар тэтэркэй бэйэлээх былааччыйалары кэтэртэ. Бэйэтэ линзатын кэттэ, сирэйин оҥоһунна, баттаҕын суунна. Ол кэмҥэ аан звонога тыаһаата. Натааһа  баттаҕын сотторунан эринэн, ааҥҥа тиийэн: “Кимҥиний?” — диэн ыйыппытыгар: “Таанньабын”, — диэн саҥа иһилиннэ.

Аан аһыллаатын кытта, эдьиийэ оҕолорунаан күлүм аллайан, киирэн кэллилэр.

— Дорооболоруҥ. Натааһа, Саҥа Дьылынан! – Таанньа Натааһаҕа Тымныы Оҕонньор ойуулаах бакыаты туттарда.

— Дорооболоруҥ. Оо, махтал! Киириҥ, — дьиэлээх хаһаайка ыалдьыттарын көрсө туран, дьиэтээҕи таҥаһын кэтэн турарын өйдөөн кэллэ. Сотторунан баттаҕын хос-хос сотунна.

— Чэ, аспытын тардан, аһыаҕыҥ, — Таанньа сонун устан, илиитин суунаары суунар хоско киирдэ. – Натааһа, бэлэхпитин арыйан көр эрэ.

— Сөп, — Натааһа бакыаты арыйбыта: олус кэрэ күлүмүрдүүр куопта уонна уһун дьэрэкээн дьууппа баар эбит! – Иэхэйбиин! Бу миэхэ дуо?

— Эйиэхэ. Кэтэн көр эрэ, — Таанньа эйэҕэстик күллэ.

Натааһа мааны таҥаһы кэппитэ: сөрү-сөп эбит. Курбуу курдук хатыҥыр бэйэтэ сиэркилэҕэ күлүгүн сөбүлээн, эргичийэн ылла.  Эчи, таҥаһа уһунун, маанытын! Натааһа бэйэтин кэриэй киинэҕэ көстөр баай хотун  курдук сананна, олус үөрдэ.

Бакыакка Саҥа Дыллааҕы иһит, оҕолорго таҥас уонна оонньуур бааллар эбит.

Эдьиийдии балыс сып-сап ас эгэлгэтин тардан, оҕолору ыҥырдылар. Хаартыскаҕа түстүлэр.

— Пицца олус минньигэс эбит, — Таанньа саҥа аллайда.

— Оннук. Мэ, бу эһиэхэ Саҥа Дьыллааҕы бэлэхпит, — Натааһа эдьиийигэр эмиэ улахан бакыаты уунна.

Таанньа косметиканы булан, олус үөрдэ. Оҕолор оонньуурдары көрөн, хааларыттан арыйа охсон, саалаҕа оонньуу бардылар. Таанньа уола саҥа футболкатын сөбүлээтэ. Харыйа таһыгар балтыларын хаартыскаҕа түһэрдэ.

Эмискэ домофон тыаһаата:

— Саҥа Дьылынан! Тымныы Оҕонньор уонна Хаарчаана кэллибит! – диэн саҥа иһилиннэ.

— Сөп, — Натааһа өс киирбэх кнопканы баттаата. Кини иитээччилэр Тымныы Оҕонньор уонна Хаарчаана буолан кэлэллэрин кэтэспэтэх буолан, соһуйда даҕаны, үөрдэ даҕаны. – Оҕолоор, Тымныы Оҕонньор сиэнинээн эһиэхэ кэллилэр!

Кырачаан кыргыттар чуумпуран, аан таһыттан арахпатылар.

Арай остуоруйаҕа курдук, хаар ойуулаах күөх сонноох Тымныы Оҕонньор үрүн хоруоналаах, маҥан сонноох Хаарчааналыын дьиэҕэ киирэн кэллилэр. Оҕолор үөрэн, ыстанан ыллылар, илиилэринэн далбаатаатылар.

— Оҕолоор, дорооболоруҥ. Биһигини билэҕит дуо?

— Тымныы Оҕонньор! Хаарчаана!

— Сөп. Ким хоһоон ааҕарый?

— Мин! – Таанньа кыыһа доргуччу хоһоон аахта. Оонньуур бэлэҕи ылан, олус үөрдэ, махтанна.

Лия сотору-сотору дьоллоохтук күлэн ылар. Туонньуска улахан күөх мөһөөччүгү наһаа сэҥээрэн, оҥой-соҥой көрөөхтүүр. Кинилэр эмиэ элбэх оонньуурдаах бэлэхтэри ылан, олус үөрдүлэр.

Тымныы Оҕонньор Хаарчааналыын:

— Оҕолор, билиигитин хаҥатан, элбэхтэ оонньооҥ. Хоһоон ааҕа үөрэниҥ. Сорудахтарбытын толорбуккутун иһин, саамай көхтөөх оҕолорго сертификат биэрэбит, — диэн сертификаттары оҕолорго туттардылар.

Натааһа үөрэн, ытыһын таһынан ылла. Тымныы Оҕонньор, Хаарчаана уонна бары харыйа таһыгар хаартыскаҕа түстүлэр.

— Чэ, көрсүөххэ диэри, доҕоттор! — Тымныы Оҕонньор илиитин сапсыйда.

— Көрсүөххэ диэри, — диэтилэр оҕолор.

— Кэлбиккитигэр махтанабын! Олус үчүгэй бэлэхтэр! Махтанабыт! Көрсүөххэ диэри, — Натааһа эйэҕэстик мичээрдээтэ.

— Бэлэмэ суох, соһуччу Саҥа Дьыллаан кэбистибит дии! – Таанньа күлүм аллайда.

— Оннук. Бэйэм да соһуйдум, үөрдүм, — Натааһа сөбүлэстэ.

Саҥа Дьыл алыптаах киэһэтэ Натааһалаах дьиэлэригэр соһуччу ыалдьыттыы киирбитин курдук санаа үөскээтэ. Эмискэ дьиэҕэ Бүөккэ киирэн кэллэ. Дьонун үөрбүт харахтарын көрөн, оҕолоругар, кэргэнигэр бэлэх атыылаһар бигэ санааны ылынна. Оттон Натааһа кырыа кыһын эйгэтэ аптаах эбитин эт хараҕынан көрдө, оҕолуу итэҕэйдэ.

Күндү ааҕааччыларым Саҥа Дьылы күүтэр буолуҥ. Кыһыҥҥы аптаах кэм эһиэхэ дьолу, үөрүүнү, истиҥ сыһыаны бэлэхтээтин!

Посмотреть все рассказы можно ТУТ.

Comments

  • Елена
    08.01.2021

    Наһаа үчүгэй кэпсээн. Себулээтим ???

    • Семен
      13.01.2021

      Кыhын-саамай аптах коми себулуу сэргии аахтым Ессе да маннык айымньылары аа5ыам этэ?

  • Надежда
    13.01.2021

    Учугэй кэпсээн??????

  • Любовь
    13.01.2021

    +1

  • Олеся
    14.01.2021

    +1

Комментарии